حسابداری چند بعدی Array چاپ Array  پست الكترونيكي

حسابداري چند بعدي چيست  ؟

پیش گفتار

برای شناخت بهتر حسابداری سه بعدی یا چند بعدی ابتدا از حسابداری شروع میکنیم.

کلمه حسابداری به معنای محاسبه و نگهداشت حساب میباشد .

در طی قرون و اعصار گذشته روش های مختلفی به منظور جوابگویی به نیاز روز افزون بشر به حسابداری بوجود آمد و دامنه حسابداری وسیع تر گردید

اکنون با پیدایش و پیشرفت سیستم های کامپیوتری نسل جدیدی از حسابداری پدید آمده که ما اسم  حسابداری چند بعدی یا چند طرفه را برای آن

برگزیدیم و علت آنرا در ذیل توضیح خواهم داد.

 

 

حسابداری تنها علم نیست !

به فن، مهارت و تجربه هم بستگی دارد.

 

حسابداری خلاصه میشود در موارد زیر :

طبقه بندی حساب ها ( کدینگ حسابها )

ثبت به موقع

ضبط اسناد و مدارک

ارائه گزارشات

انواع حسابداری  یکطرفه ، دو طرفه ، سه طرفه ،

یا به نظر ما چند طرفه (چند بعدی)

 

بخش اول : حسابداری یکطرفه

برای بیان مطلب و درک بهتر از حسابداری یکطرفه به مکانی که بصورت وسیع و سنتی از آن استفاده میشود می رویم و آن مکان بازار است در بازار یک

کاسب دفتر حسابی دارد که برای هر یک از مشتریان یک حساب باز کرده است و کلیه داد و ستدهای خود را در دو ستون بدهکار و بستانکار ثبت میکند

و در ستون سوم مانده آنرا محاسبه  و مینویسد بدین گونه که هر چه میگیرد در ستون بستانکار حساب ثبت میکند و هرچه میدهد در ستون بدهکار

مینویسد و در نهایت این دو ستون را از هم کسر و مانده گیری میکند و در ستون مانده حساب درج میکند به عبارت دیگر

دهنده = بستانکارو     گیرنده = بدهکارخواهد شد.

مثال:

فرض کنید آقای فرضی از ما جنسی خریده !

در ستون بدهکار   آقای فرضی 1/000/000 ریال بدهکارمیشود

حال به ما وجهی را داده !

در ستون بستانکار آقای فرضی 500/000  ریال بستانکار

پس از تفاضل مانده حساب میشود  500/000 ریال بدهکار

به این نوع حسابداری یکطرفه گفته می شود

 

 

علل شکست حسابداری یکطرفه چی بود !!!

حال به نقد و بررسی مثال فرضی میپردازیم

اگر آقای فرضی  50/000  ریال داده بود و ما اشتباهاً   500/000  ریال ثبت میکردیم  پیدا کردن این اشتباه کاری بس مشکل بود چون ما در طول روز از دهها

نفر پول و چک گرفتیم و نمی دانیم چه کسی به ما کم داده یا اصلاً متوجه کم گرفتن وجه خود نمیشویم ، چون سند و مأخذی برای رسیدگی  نداریم ،

حال اگر آقای فرضی فردی منصف باشد وقتی با او میخواهیم تسویه کنیم میگوید من 50/000 ریال دادم و شما اشتباه کردید و اگر آقای فرضی به یاد نداشته

باشد یا خدای ناخواسته واقعیت را نگوید که ما 450/000 ریال از دست داده ایم .

 

پس چه باید بکنیم ؟

این همان فکری بود که نسل اول حسابداری دوبل را بوجود آورد !

.

.

.

.

.

.

.

 

 

بخش دوم : حسابداری دو طرفه ( دوبل )

حسابداری دو طرفه از زمان پیدایش به سرعت در بین بازرگانان و تجار و سپس در بنگاه های دولتی مورد استقبال قرار گرفت و به تدریج کامل شد.

خوب ره آورد این نوع حسابداری چی بود؟

ره آورد آن ایجاد حساب های واسط بود

مثل:

حساب صندوق

حساب اسناد دریافتنی ( چک دریافتنی )

حساب سرمایه

حساب شرکا

حساب خرید

حساب برگشت از خرید

حساب تخفیفات خرید

حساب فروش

حساب برگشت از فروش

حساب تخفیفات فروش

حساب موجودی اول و پایان دوره

حساب درآمدهای عملیاتی و غیر عملیات

حساب هزینه ها

حساب تولید

حساب ذخایر

حساب پیش دریافت

حساب پیش پرداخت

حساب کالای بین راهی

حساب انتقال بین انبارها

حساب در جریان وصول

حساب چک برگشتنی نزد صندوق

حساب بهای تمام شده کالا یا محصول فروش رفته

حساب سود و زیان

و .... سایر حسابها اعم از انتظامی و غیر انتظامی

 

این دستاوردهای بزرگی بود و انقلابی در این صنف بوجود آورده بود

ولی هنوز کامل نبود    چرا ؟

چون حساب ها طبقه بندی نداشت ، و پراکننده و بی ذابطه تعریف میشدند.

پس چه فکری باید کرد ؟

این فکر همان ایجاد طبقه بندی حساب ها بود که کدینگ نامیده میشود.

طراحی کدینگ نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

مثلاً کدینگ کوپرزكه از دارایی های ثابت شروع ميكند،   مثل زمین ،ساختمان ، تأسیسات و بعد به دارایی های جاری میرسد.

ولی در کدینگ های دیگر برعکس عمل شده    چرا ؟

بخاطر آنکه ديدگاه شخصی که كدينگ کوپرز را طراحی نموده آن بوده كه با یک نگاه به تراز کل آن شرکت متوجه قدرت بنیه مالی آن شركت میشده

یعنی با دیدن ارقام حساب زمین یا ساختمان متوجه میشده این شرکت چقدر قدرت مالي دارد ولی برعکس شخصی که کدینگ استاندارد را طراحی

کرده که از حساب های دارایی جاری مثل صندوق یا بانک شروع میشود برایش نقدينگي مهم بوده بطور کل طراحی یک کدینگ بستگی به دیدگاه

طراح آن یا به نیاز شخص یا شرکت دارد و شما هم میتوانید کدینگ خود را داشته باشید ولی متناسب با درک موضوع و تسلط بر ارتباط حسابها با

یکدیگر كه  بسيار  مهم  است ، کدینگها یک قانون ابدی و غیر قابل اصلاح نیستند با در نظر گرفتن شرایط زمان و مکان میتوانند بهینه شوند و تکامل

پیدا کنند و حتی خود حسابداری هم  !!!  که به آن خواهیم پرداخت .

 

حال به مثال اولیه بازميگردیم و ببینیم که حسابداری دوبل چه کمکی به ما میکند همانطور که گفته شد حسابداری دوبل با در خدمت گرفتن حسابهاي

واسط ( كه نقش كنترلي و محاسباتي را نيز دارند) را در این وادی درگیر میکند. یعنی پای حساب صندوق و فروش را پیش میکشد .

 

سند حسابداري به صورت زير تنظيم ميگردد.

 

آقای فرضی بابت فاكتور  شماره 177175 1/000/000 بدهکار

فروش   بابت فاكتور  177175 1/000/000  بستانکار

صندوق   بابت دريافتي از ف 177175 500/000 بدهکار

آقای فرضی  بابت پرداخت قسمتي از ف 177175 500/000  بستانکار

 

 

حال ما حسابی داریم که اختلاف  در  آن  مشهود ميشود ، یعنی صندوق چون پول عینی ما 500/000  ریال است و مانده حساب صندوق

مبلغ 500/000 ریال را نشان میدهد و ما متوجه میشویم که حساب صندوق در امروز مغایرت دارد و پس از بررسی حساب های که امروز به

ما پول داده اند یا گرفته اند و با توجه به میزان مغایرت حسابدار پی به مغایرت میبرد و سند را اصلاح میکند.

عدم پاسخگویی حسابداری دوطرفه

و

پیدایش حسابداری چند بعدی

چرا حسابداری دوبل جوابگو نیست چون حسابداری دوبل قارد به کنترل دقیق همه ابعاد یک بنگاه اقتصادی نمی تواند باشد و تنها در کنترل حساب ها

می تواند نقش داشته باشد مثل صندوق یا بانک یا اشخاص در سایر موارد به دلیل حجم بالای عملیات روزمره و نبود نیروی متناسب عاجز است مثل کنترل

به روز موجودی انبار یا محاسبه بهای کالای فروش رفته در لحظه و دهها مورد مشابه اینجاست که سیستم های چند بعدی نقش غیر قابل انکار خود را بازی

میکنند و به کمک حسابدار و حسابداری می آیند. حال اگر ما سیستم مالی چند بعدی نداشته باشیم برای محاسبه سود و زیان از انباردار خود میخواهیم

موجودی تعدادی به ما بدهد حالا سر  صحت  گزارش دريافتي از انبار دار كه خود  ميتواند  كلي جاي اگر و اما  داشته  باشد ، و با کمک از نرم افزارهای

حاشیه ای مثل Excel   مقدار ریالی فرض را میدهیم و براین اساس سود و زیان را تنظیم میکنیم. که در نتیجه این سود و زیانغیر واقعی بوده و از وجهات

لازم برخوردار نیست.

 

یعنی چي ؟

انباردار    کارش را درست انجام نداده ؟

حسابدار کارش را درست انجام نداده ؟

برنامه EXCEL   ايراد  دارد  ؟

حقیقتاً نمیشود به انباردار  و  حسابدار ایرادی وارد نمود چون آنها چند برابر کار کرده تا بتواند این امر را محقق کند،

پسبه آنها  وارد نیست !!!

حالا میرسیم به لزوم حسابداری چند بعدی که برای اولین بار حدود پانزده سال پیش توسط شرکت داده پردازی حرفه ای ها مطرح گردید و براین اساس

شالوده یک سیستم نوین حسابداری یکپارچه چند بعدی بنیان گذاشته شد و سالهاست در بوته آزمایش قرار گرفته است و بعد از اينهمه سال يك چند

سالي است كه صحبت از بعد سوم یا چهارم توسط غربی ها مطرح شده که ظاهراً  کمی دیر شده !!!  چون ما مرز از تئوری به واقعیت را پیموده ایم.

 

آب در کوزه و ما تشنه لبان میگردیم

یار در خانه و ما گرد جهان میگردیم

این تئوری چند بعدی چکار میکند و چه کمکی به حسابدار ما میدهد؟

این تئوری که سالهاست  است  " دیگر تئوری نیست  "  اینجا نقش بازی میکند که سیستم های زیر مجموعه را با حسابداری مرتبط می نماید و

وظیفه کنترل ثبت سند و محاسبات بسیار پیچیده را که از عهده حسابدار خارج است را انجام میدهد در نتیجه ما میتوانیم با گرفتن گزارش از

زیر سیستم ها و مقایسه با حساب مربوطه در حسابداری از صحت ثبت عملیات اطمینان حاصل نمایم. و حسابدار ما هم فرصت کافی برای

تجزیه و تحلیل حساب ها داشته باشد.

حال به مثال اولیه بازگریدم ما 1/000/000 ریال به آقای فرضی فروش کردیم. که این فروش در سیستم سه بعدی یا چند بعدی از طریق سیستم

فروش صادر میشود. قطعاً این سیستم می بایست از کنترل های خاص برخوردار باشد که بتواند سیستم حسابداری ما را پشتيباني کند مثل کنترل

تعدادي ، ریالی انباری کنترل اعتباری مشتري و دهها کنترل دیگر که در این مقاله نمی گنجد. فرض کالای A را که مبلغ واحد آن 1000 ریال است را

به میزان 10 عدد به آقای فرض داده ایم حالا اگر سند این عمل را سیستم بزند آقای فرضی 100/000 ریال بدهکار میشود نه 1/000/000 ریالی که

ما در حساب یکطرفه یا دوطرفه زده بودیم و هیچ کنترلی روی صحت این رقم نداشتیم چون سندی که به حسابدار ما داده بودند همان 1/000/000ریال

بوده ولی چون ما یک بعد دیگر را  وارد ماجرا کردیم توانستیم مبلغ صحیح را بزنیم حال اگر ما شک داشتیم 100 عدد به آقای فرضی داده شده یا

10 عدد ، چطوری اشتباه پیدا میشود ؟

از طریق کنترل موجودی که می بایست در سیستم فروش ما باشد موجودی ما فرضاً 1000 عدد بوده 10 عدد برای آقای فرضی فاکتور شده و

باید 990 عدد در انبار وجود داشته باشد و موجودي سیستم  رايانه ما و کارتکس انبار هردو  عدد  990 عدد را نشان می دهد پس کنترل انبار

نقش خودش را جهت شفافیت موجودی و فروش و مبلغ واقعی بدهی آقای فرضی بازی کرد. حالا با این فرض که فروش 100 عدد بوده و اپراتور

اشتباهی 10 عدد وارد کرده چه اتفاقی می افتد سیستم 990 را نشان میدهد ولی کارتکس انبار 900 را نشان میدهد و با پیگیری و مقایسه

مدارک اشتباه خود را رفع می کنیم.

 

حالا مشخص گردید که دامنه حسابداری فراتر از ثبت بدهکار و یا بستانکار است

و بعد فروش و انبار هم به آن اضافه گردید. و همچنين ابعاد ديگر

 

خوب فرض کنید ما عمل خرید مواد و یا تولید و یا محاسبه استهلاکات و یا محاسبه حقوق و دستمزد چک دریافتنی یا چک پرداختنی و یا وام های

دریافتنی و یا پرداختنی خود را هم با سیستم حسابداری مرتبط کنیم ،

 

چه اتفاقی می افتد ؟

آن اتفاق این است که ابعاد کنترلی به سایر سیستم ها کشیده شده و آنها را درگیر میکند و هر سیستم، سیستم دیگر را کنترل میکند پس نمی توانیم

در حال حاضر بگویم  سه بعد  یا  چهار بعد  چون هر چه جامعه بشری پیشرفت کند و خواسته های جدید از  سیستم حسابداری داشته باشد به همان

نسبت هم میتوان به ابعاد کنترلی  و گزارشي آن افزود.

 

ما به همین منظور اسم چند بعدی را برگزیدیم

 

 

بحث موجودی پایان دوره و صحت آن یک بحث وسیع است که در این مقاله نمی گنجد و انشاالله اگر عمری بود در مقاله ای دیگر تحت عنوان بهای تمام

شده و مقایسه روش های سنتی و پیشرفته به عرض خواهم رساند.

یک جمله زیبا منتسب به انیشتن بخاطرم آمد او گفته بود:

وقتی میتونی بگی چیزی را فهمیدی که بتونی آنرا به مادر بزرگت یاد بدی !

 

حرفه اي ها با حرفه اي ها كار مي كنند

 

این کتاب هدیه ایست از جانب شرکت داده پردازی حرفه ای ها

 

نويسنده : بهزاد جعفري

ويرايش شده در پائيز1390

استفاده با ذكر منبع آزاد ميباشد

 

 

 

برای دانلود مقاله " حسابداری چند بعدی "  کلیک کنید

 

 

  •